شبکه افق - 29 فروردین 1405

قرآن اینجا، اکنون (۲۳) (نسبت "ترس و یاس" ما با ضریب "شرک" ما)

بسم‌الله الرحمن‌ الرحیم

محضر خواهران و برادران عزیز عرض سلام می‌کنم.

در این نوبت، به چند آیه کریمه اشاره می‌کنیم که پاسخی به آن پرسش که «از قرآن چه بپرسیم و چه توقعی باید داشت» است. گفته شد هیچ آیه‌ای در قرآن نیست که به کار امروز ما نیاید. یعنی ما هر آیه‌ای از قرآن را باید به این چشم نگاه کنیم که این آیه برای امروز و برای منِ امروز، نه فقط دیروز و فردا، و اینجا در همین موقعیت که من قرار دارم، چه پیامی برای من دارد. ممکن است یک آیه به یک مسئله یا مشکلی در زندگی ناظر باشد که ما در همان لحظه خاص گرفتار آن نیستیم. در همان لحظه هم ما به این احتیاج داریم که از این زاویه به آن مشکل نگاه کنیم. هیچ مشکلی، مشکل نیست اگر ما از زاویه درست با آن مواجه بشویم. هیچ توفیق و پیروزی هم توفیق نیست اگر ما از زاویه نادرست به آن نگاه کنیم. هر آیه‌ای از قرآن بدون استثنا، گرچه به مسئله خاصی ناظر بوده باشد، یک سرخط برای اصلاح زاویه نگاه ما به یک مسئله است.

هیچ آیه‌ای از قرآن همین‌طوری نازل نشده است که حالا این نازل بشود، بعداً حالا شاید بعضی از آن در بعضی مواقع به درد شما بخورد. همه آیات قرآن به اینجا و اکنون مربوط است. ما باید ارتباط آن را بفهمیم و لذا می‌فرماید: در قرآن تفقه کنید. تفقه و فقه یعنی درک عمیق، نه درک سطحی که ما فکر می‌کنیم، رد می‌شویم و فکر می‌کنیم فهمیدیم چه گفت. به این تفقه نمی‌گویند. یا می‌فرماید: تدبر در قرآن؛ «أَفَلَا یَتَدَبَّرُونَ»؟ چرا تدبر نمی‌کنند؟ نمی‌فرماید چرا قرآن نمی‌خوانید! می‌گوید قرآن هم می‌خوانید، ولی به درد شما نمی‌خورد! قرآن می‌خوانید اما مشکل شما را حل نمی‌کند؛ نه به شما آرامش می‌دهد و نه روش. برای این که خود قرآن می‌فرماید: نیست که «لَّا یَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ». یا آن ظرفیت معنوی و صداقت در مواجهه با قرآن نیست، یعنی وقتی ما می‌آییم، دنبال جواب نیستیم، بلکه دنبال یک چیز دیگر هستیم یا اصلاً توجه نداریم که این چیست که داریم می‌خوانیم و این‌ها برای چه نازل شده است؛ یا مربوط به نحوه مواجهه قلبی و روان‌شناختی با آیات و با کلمات خداوند است، یا مربوط به عدم تدبر و کم‌آوردن به لحاظ ذهنی است؛ قدرت تدبر نداریم و ما نمی‌توانیم ابعاد آن را بسنجیم تا ببینیم به چه درد می‌خورد.

قرآن برای امروز، ریشه‌یابی می‌کند مشکلات بعضی را که کنش و واکنش‌های آن‌ها گاهی از قبل قابل پیش‌بینی نیست. آن‌ها در شرایط عادی، خوب و سالم و دارای سلامت روانی و فکری و معنوی به نظر می‌رسند. خودی و در جبهه حق به نظر می‌آیند. در شرایط بحرانی یا وقتی که به آن طرف امیدی پیدا می‌کنند، چنان معلق می‌زنند که شما به جا نمی‌آورید که آیا این‌ها همان‌ها هستند؟ آیا این آدم، همان آدم است؟ شما در همین ایام دیدید موضع‌گیری‌هایی را که بعضی‌ها کردند، به هیچ وجه تا یکی- دو ماه قبل به هیچ وجه قابل پیش‌بینی نبود که عجب! در یک چنین شرایطی فلان‌کس را نگاه کن چه می‌گوید! چه‌کار می‌کند! کدام طرف جبهه را می‌گیرد! یا فلان‌کس را می‌بینی هیچی نمی‌گوید! در شرایطی که باید موضع بگیرد، هیچ موضعی نمی‌گیرد! آن وقت بعضی جاها که نباید موضع بگیری، باید آرامش داشته باشی، تسلط داشته باشی و فضا را آرام بکنی، بعضی‌ها می‌آیند موضع‌های تشنج‌آفرین می‌گیرند! آن وقت آنجایی که باید موضع بگیری، یک‌مرتبه می‌بینی خفقان گرفته است!

قرآن کریم از جمله در این موارد هم توقعات نادرست را، چه ایجابی و چه سلبی، از خود نفی می‌کند. همیشه می‌گوید: آقا خداوند، کلام خداوند ناظر به چیست؟ می‌گویند خداوند که در مسائل شخصی و جزئی و این‌ها وارد نمی‌شود! شأن خدا و کلام خدا بالاتر از این حرف‌ها است! مثلاً بیاید بگوید فلان‌کس فلان چیز را یواشکی به کی چی گفت، بعد بگویند آیه نازل شد و خدا در آن مورد این را گفت! اصلاً به همین دلیل، بعضی‌ها وحیانیت قرآن و وحی را زیر سؤال برده‌اند، همان‌طور که انبیای قبل را زیر سؤال بردند. مثلاً پیامبر می‌فرمودند که جبرئیل نازل شد و در مورد فلان‌کس این را گفت، یا فلان کار اتفاق افتاد و این را گفت، این چه شد و این فرمان آمد بعضی‌ها همان موقع می‌گفتند که نگاه کن چطوری همه را بازی می‌دهد! می‌خواهد مسئله و مشکل خود را حل کند، به حرف او گوش نمی‌کنند، در یک مسئله شخصیِ ساده جزئی می‌گوید خدا گفت فلان! این‌ها هم باور می‌کنند! آخه خدا بیکار است که راجع به یک مسئله شخصیِ جزئی در یک قبیله‌ای با جمعیت محدودی در گوشه تمدن‌ها و در حاشیه بیابان و کویر بیاید صحبت کند؟ این همه اتفاقات دارد در دنیا می‌افتد، چطور خداوند ساکت است، بعد سر مسائل شخصی که اطراف پیامبر پیش می‌آید، «قَالَ اللَّهُ» خداوند به زبان می‌آید؟! آن‌ها در همان موقع این را یکی از دلایل می‌دانستند، الآن هم کسانی همان خط را می‌گویند. می‌گویند حرف‌های خود پیامبر است، منتهی چون خود او شخصیت او الهی و دینی بوده است، مجازاً می‌گوید خدا این‌ها را گفت، وگرنه حقیقتاً خدا این حرف‌ها را نزده است! خود او می‌گوید، منتها چون روح او و انگیزه او مثلاً خدایی و آسمانی و این‌ها است، مجازاً می‌گوید خدا گفت، ولی مسلمان‌ها حقیقتاً باور کرده‌اند که این‌ها را خدا گفته است. این همان حرف‌هایی است که الآن به اسم نواندیشی دینی دارند می‌زنند، و خبر ندارند که این سخنان عیناً ۱۴۰۰ سال پیش به پیامبر گفته شده و به انبیای قبل گفته شده است که چگونه بین این همه آدم، خدا تو را انتخاب کرده است؟ ما از کجا باور کنیم که الآن تو می‌گویی جبرئیل اینجاست و دارد پیام خدا را به من می‌گوید؟ تو مثلاً کی هستی؟ فرق تو با ما چیست؟ تو که از بچگی در میان ما بودی و ما تو را دیده‌ایم، چگونه خدا با تو حرف می‌زند؟ تو ثروتی داری؟ «أَسَاوِرَةٌ مِّن ذَهَبٍ و فضّه» داری؟ دستبند طلایی و نقره‌ای و امکاناتی؟ تو رئیس یک قبیله‌ای بودی؟ آدم داری؟ تو که نه قدرت مادی بیشتر از ما داری و نه ثروتی. چگونه خدا از بین این همه آدم دارد با تو حرف می‌زند؟ تو از قول خدا با ما حرف می‌زنی؟ ببینید این حرف‌ها را همان موقع می‌گفتند، الآن هم می‌گویند.

یکی از بحث‌های آن‌ها این بود که چرا خدا وارد جزئیات می‌شود؟ چرا یک اتفاق جزئی در یک گوشه‌ای می‌افتد که فقط دو نفر یا سه نفر از آن خبر دارند، باید در آن مورد آیه بیاید؟ این‌ها توجه ندارند که در آیات قرآن، شأن نزول آن که در چه موردی آمد، مسئله اصلی نبود. اصل نزول، مربوط به آن خط و ربط و پیام آن است که دارد. آن پیام، برای همه جا و همه وقت است. و لذا الآن ۱۴۰۰ سال و اندی گذشته است و ما چند هزار کیلومتر دورتر هستیم، ولی این آیات برای اینجا و اکنون هم هست. مثل این که خداوند جبرئیل را فرستاده است که قدم‌به‌قدم شب و روز با پیامبر باشد و به بهانه‌های مختلف از طریق او به بشر بیاموزد که چگونه زمین را به آسمان وصل کنید. جبرئیل انگار قدم‌به‌قدم با پیامبر می‌آید. در هر حادثه عادی بشری و هر مسئله جزئی شخصی که اتفاق می‌افتد، یک دوراهی وجود دارد؛ سر دوراهی باید به تو بگوید چه‌کار کن. ممکن است بگوید آقا! دو نفر آدم هزار سال پیش پشت کوه یک چیزی به هم گفتند، به ما چه ربطی دارد؟ جواب این است که آن، فقط یک چیزی نبود که آن دو نفر به هم گفتند؛ آن، یک چیزی است که همه دوتاهای عالم تا ابد به هم می‌گویند! مسئله، مسئله خاصی نیست. حالا به تعبیر اصولی می‌گویند: شأن نزول، مخصِّص نیست و موضوع را مخصوص یک مسئله خاص نمی‌کند. شأن نزول، دریچه ارتباط آسمان و زمین و بهانه‌ای برای این کار است. چنانچه در همان صدر اسلام هم بعضی‌ها می‌گفتند، چون باور نمی‌کردند که این‌ها را خداوند دارد وحی می‌کند، و الآن هم به یک شکل دیگر می‌گویند، که اگر پیامبر ۵ سال بیشتر عمر می‌کرد، این قرآن بیشتر می‌شد! این حرف را آن موقع می‌گفتند، منظور آن‌ها چه بود؟ الآن هم به یک شکل دیگر می‌گویند. منظور آن‌ها این بود که این‌ها حرف‌های خدا نیست، بلکه چیزهایی است که به ذهن خود ایشان می‌آمده است! ایشان در موقعیت‌های مختلفی قرار می‌گرفته است و یک چیزی می‌گفته است، هدف او هم هدف خوبی بوده است، بعد می‌گوید خدا به من گفت! اصلاً همه انبیا همین‌طوری تکذیب شدند. تمام کسانی که جلوی آن‌ها ایستادند می‌گفتند: همه این کسانی که می‌گویند خدا به من گفت، یا دیوانه‌اند و مجنون هستند و قاطی کرده‌اند، یا کاهن هستند و یک چیزهای غیبی و ماورایی را می‌دانند و آن را شلوغ می‌کنند، اهل سحر هستند، اهل کهانت هستند. در عین حال شاعر هم هستند و بلد هستند چگونه قشنگ صحبت کنند که مردم را بازی بدهند، عوام‌فریب هستند، کلاه‌بردار هستند، و یک مقدار هم دچار توهم هستند. خب این حرف‌هایی است که الآن گفته می‌شود، این‌ها تازه نیست، خود قرآن به این‌ها اشاره کرده است که چه کسانی چه می‌گویند و چرا این حرف‌ها را می‌زنند و پاسخ این‌ها چیست.

حالا در این نوبت از جمله به دو سه آیه اشاره می‌کنم که در تیپولوژی افراد و در تیپ‌شناسی آدم‌هایی که ما همین الآن هم گرفتار آن هستیم و خود ما هم تازه در معرض خطر قرار بگیریم، آمده است. یک تیپ از آدم‌ها در شرایط عادی، آدم‌های خوبی هستند. نفاق و منافق یک تعبیری در قرآن است که عمدتاً به معنای سیاسی آن به کار رفته است، گرچه نفاق از سیاست شروع نمی‌شود و به سیاست ختم نمی‌شود. "نفاق" یک خصلت هم اعتقادی، هم اخلاقی و هم رفتاری است، چه رفتار سیاسی و چه غیر آن. ولی از جمله آثار اجتماعی خطرناک آن در حوزه مبارزات و مسائل سیاسی آشکار می‌شود، چنانچه تقریباً اکثر آیات قرآن که به مسئله نفاق و منافق اشاره می‌کند، به مسائل سیاسی مربوط است. مثلاً منافقین مدینه، عبدالله بن اُبَی و... کسانی بودند که تظاهر می‌کردند که ما با شما هستیم و نبودند و پیامبر هم می‌دانست و با این‌ها مدارا می‌کرد. و این خودش نکته مهمی است تا ببینیم چه خطی امروزی و برای الآن است.

شما الآن کسانی را می‌بینید که پیش‌بینی نمی‌کنید و نمی‌کردید که این‌ها در چه شرایطی چه موضعی می‌گیرند. شما فکر می‌کردید که آن‌ها درست در کنار شما هستند، حتی از شما محکم‌تر هستند. باور نمی‌کردید که این‌ها یک چیزهایی را مخفی کرده‌اند و این‌ها به لحاظ فکری، سیاسی، اخلاقی و عملی، لایه‌های دوم و سوم شخصیتی دارند.

یک نفاق عام است که همه ما کم‌وبیش گرفتار آن هستیم. قرآن می‌فرماید: شما مشرک هستید؛ هیچ‌کس و هیچ مؤمنی نیست مگر این که مقداری گرفتار شرک است. همین که ما به غیر خدا امید می‌بندیم و از غیر خدا حساب می‌بریم، همین شرک است. در بین ما آدم‌های معمولی، کسی نیست که گرفتار این شرک نباشد. بنابراین به معنای لغوی و اولیه کلمه، همه ما هم گرفتار شرک هستیم و هم گرفتار نفاق هستیم. نفاق یعنی ما یک جاهایی آن‌که هستیم نیستیم، و آن‌ که نیستیم هستیم. یعنی شما و ما، وقتی پیش فلان‌کس می‌رسیم و می‌بینیم این‌گونه است، یک چهره‌ای از خود نشان می‌دهیم و مراقب هستیم به‌گونه‌ای رفتار کنیم که او خوشش بیاید. یک ساعت بعد با یک کسی و در یک جمعی هستید که غیر از این و خلاف این است، تغییر رویه می‌دهید و یک شخصیت دیگری بیرون می‌آید. همه این‌ها نفاق است، همه این‌ها شرک است. همه ما به این مقدار از نفاق و شرک گرفتار هستیم؛ هم در دنیا صدمه آن را می‌خوریم و هم بعد از این که از این عالم رفتیم، در عوالم بعد گرفتار آن خواهیم شد.

اما شرک و نفاق به معنای کلامی و ذهنی و شرک به معنای فقهی، یک بحث دیگری است. نَفَق و نفاق که می‌دانید ریشه آن به معنی نَقَب است، یعنی کانال مخفی. شما در دشت می‌بینید بعضی از این موش‌های صحرایی یا روباه رفتند در یک لانه‌ای، شما فکر می‌کنی که حیوان همان داخل است؛ دو ساعت آنجا نشسته‌ای تا بیرون بیاید، بعد نگو آن لانه دکان دونبش یا سه‌نبش است! دو تا درِ دیگر دارد و حیوان از آنجا رفت! نفاق از اینجا است و این کلمه در این مورد به کار می‌رود. نفاق وقتی مطرح می‌شود که قدرت در دست شماست.

به یک معنا می‌توان گفت ما در مکه منافق نداشتیم؛ چون در آن دوران برای پیامبر اکرم قدرت و ثروتی نبود، هر کس در کنار پیامبر قرار می‌گرفت کتک می‌خورد، شهید می‌شد، شکنجه می‌شد و اموال او غارت می‌شد. دوران مکه مثل دوران پیش از انقلاب است؛ پیش از انقلاب کسی نمی‌آمد تظاهر کند که انقلابی است، برای این که انقلابی بودن و مجاهد بودن که نان نداشت، فقط چوب داشت!

مدینه مثل دوران بعد از انقلاب و بعد از پیروزی است که حکومتی تشکیل شده است و پیامبر... حکومتی تشکیل شد و با حضور پیامبر، نفاق در آنجا شروع می‌شود؛ چون بالاخره قدرت و حکومت و امکاناتی هست، انسان باید فیلم بازی کند. همه ما به یک معنا فیلم هستیم منتهی بعضی از ما در فیلم بازی کردن هنرمند هستیم و بعضی‌ها نه. در جلساتی که با هم صحبت می‌کنیم، سر کلاس، در جلسه خواستگاری و در هر چیزی، همه یک مقداری فیلم بازی می‌کنند یعنی آنچه را که هست نمی‌گویند و چیزهایی را که نیست می‌گویند یا ما می‌گوییم.

ببینید این که ما در هر موقعیتی به حسب آن موقعیت باشیم، اسم این نفاق نیست. این امر طبیعی است؛ ما در خانه خود با پیژامه راه می‌رویم و نمی‌توانیم در خیابان با پیژامه بیاییم بعد بگویند این شخص منافق است! در خانه خود با پیژامه است و در خیابان شلوار به پا می‌کند! این که نفاق نیست. این که به حسب هر موقعیتی، آن‌گونه که آدم مثلاً با همسر خود و فرزندان خود در خانه صحبت می‌کند، معلوم است که با شیوه صحبت کردن او در بیرون یکی نیست، اسم این نفاق نیست. بله، ما در اینجا هم دو چهره هستیم، منتهی این دوچهرگی، دوهدفی نیست بلکه این دو شیوه به اقتضای دو موقعیت است و این‌ها نفاق نیست. اما این که انسان در یک موقعیت، دو هدف را تعقیب بکند، یکی هدف اصلی و یکی فرعی، و وانمود می‌کنی که هدف اصلی فرعی است و هدف فرعی اصلی است، و ما داریم نقش بازی می‌کنیم، قرآن این را برای جامعه دینی چنان خطر بزرگی می‌بیند که بارها این‌ها را افشا می‌کند. آیه‌ای صریح به پیامبر اکرم نازل می‌شود که این خط خطرناک است؛ بدان، و در بعضی موارد هم می‌فرمودند: بگو؛ همه باید بدانند. نفاق آن‌قدر پیچیده است که شما همین عبدالله بن اُبَی را ببینید؛ قبل از این که پیامبر به مدینه بیایند، تقریباً اوس و خزرج بعد از جنگ‌های متعدد با هم توافق کردند که ایشان حاکم مدینه و رهبر هر دوی آن‌ها باشد، و بر سر او توافق کردند. و چون با یهود و سرمایه‌داران یهود هم کاملاً وصل و هم‌فکر بود، آن‌ها هم از او حمایت و پشتیبانی کردند و او تقریباً حاکم بلامنازع مدینه شد. در ابتدای کار او که می‌خواست فیض ببرد و تسلط باشد، مؤمنانی پیامبر را به مدینه دعوت کردند و ایشان به مدینه آمدند. وقتی پیامبر به مدینه آمد، اعلام نکرد که من حاکم و حکومت هستم، ولی این اتفاق عملاً افتاد؛ یعنی او یک‌مرتبه دید که چگونه من حاکم رسمی هستم، در حالی که همه قلب‌ها متوجه اوست و همه گوش‌ها به دهان اوست؟! همین اوس و خزرج هم که ما را قبول کردند، حتی مشرکانِ آن‌ها از او بیشتر از من حساب می‌برند! یعنی فضای افکار عمومی به خاطر شخصیت ایشان، تعالیم آن‌ها، رفتار آن‌ها و مواضع آن‌ها چنان به سمت پیامبر اکرم رفت که خود او مجبور شد بیاید و اظهار مسلمانی بکند. او گفت: حداقل من می‌خواستم آن‌ها زیر پرچم ما بیایند، حالا نمی‌شود و پرچم او بالاست، ما هم زیر پرچم او می‌رویم؛ شاید ما بتوانیم زیر پرچم او باز کارهایی بکنیم. جلوی او که نمی‌توان ایستاد؛ من که این حرف‌ها را قبول ندارم؛ او نه پیامبر است، نه خدا با کسی حرف می‌زند و این حرف‌ها هیچ پایه‌ای ندارد. ولی حالا ما هم می‌گوییم که ما هم هستیم؛ از جبهه مقابل به جبهه خودی می‌آییم و در آنجا بهتر می‌توان کار کرد و ضربه زد. و همین اتفاق هم افتاد و لذا از پیامبر اکرم هم نقل شده است که فرمودند: منافق از کافر بدتر است؛ چون شما از کافر توقع ضربه خوردن دارید، اما از این افرادی که دوچهره هستند و می‌گویند با شما هستند ولی با شما نیستند اما در بین شما هستند، ضربه می‌خورید. و لذا خداوند در آیه کریمه می‌فرماید: «هُمُ الْعَدُوُّ»؛ این‌ها دشمن هستند. این بخش از آیه برای چه آمده است؟ این نشان می‌دهد که مثل این که پیامبر اکرم هم گاهی به این‌ها نگاه یک دشمن صددرصدی نداشتند و ایشان می‌فرمودند: این‌ها باز از کفار بهتر هستند و بالاخره نصف راه را آمده‌اند، آن نصف دیگر را هم بیایند. اما خداوند مؤمنان و جامعه دینی را توجه می‌دهد که این منافق سیاسی، منافقان عقیدتی و منافق اخلاقی، دشمن هستند. آن‌ها دوستانه صحبت می‌کنند، اما وقت آن که برسد ضربه می‌زنند.

بنابراین، آن نفاقی که به عنوان دشمن تلقی می‌شود، کسانی، جبهه‌ای و جناح‌هایی هستند که در دل خود به ارزش‌ها و احکام اسلام باور ندارند. ما می‌گوییم «اللَّهُ أَکْبَرُ»، ولی واقعاً خداوند را اکبر، نه فقط «مِنْ کُلِّ شَیْءٍ»، بلکه «مِنْ أَنْ یُوصَفَ» نمی‌داند. ما می‌گوییم «سُبْحَانَ اللَّهِ»، یعنی خدا از هر نقص و بدی و ذهنیت نادرستی منزه است، اما واقعاً در ذهن ما خداوند متهم است؛ او به خیلی چیزها متهم است؛ در حالی که «سُبْحَانَ اللَّهِ» یعنی خدا را به هیچ چیز متهم نکنید. ما می‌گوییم «لَا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ»، اما هدف ما فقط خدا نیست. «لَا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» یعنی فقط خداوند می‌تواند و باید هدف باشد. تنها هدفی که ارزش هدف بودن را دارد اوست؛ هیچ چیز دیگری نباید هدف شما باشد، چون خود شما از همه آن‌ها بالاتر هستید؛ شما هدف آن‌ها هستید، نه آن‌ها هدف شما. معنی «لَا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» این است؛ اگر باور قلبی وجود داشت، ما به گونه دیگری موضع می‌گرفتیم، و بقیه موارد هم همین‌طور است. «لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ»؛ این چه جمله مهمی است! چه کسی به آن عقیده دارد؟ هیچ‌کس. اما همه می‌گویند! همه ما می‌گوییم، ولی تقریباً هیچ‌کدام از ما به آن عقیده نداریم؛ چون معنی آن این است که هیچ قدرتی و هیچ تحولی و هیچ اتفاقی در این عالم نه افتاده است و نه خواهد افتاد، مگر این که تکیه آن بر خداست؛ یعنی قدرتی جز او وجود ندارد؛ اگر قدرتی جز او نیست، ما برای چه از همه ‌چیز و از همه‌کس می‌ترسیم؟ منتهی این‌ها نفاق عمدی نیست، بلکه نفاق‌های غیرعمدی است؛ این‌ها خیلی وقت‌ها ناشی از قصور ماست.

اما یک نفاق از روی تقصیر است، برنامه‌ریزی‌شده است، نقشه‌کشی است و توطئه است؛ او نقش بازی می‌کند برای این که به داخل بیاید. و این امر بعد از هجرت در مدینه بیشتر مطرح شد، زیرا دیگر نمی‌توانستند علنی در برابر اسلام و پیامبر بایستند. انسان باید از جلوی آن کنار برود تا موج رد بشود و سپس سوار موج بشود؛ و این کاری بود که آن‌ها کردند و الآن هم همین کار را می‌کنند.

قرآن چند خصلت را به این تیپ‌ها نسبت می‌دهد؛ یکی این که این‌ها راحت دروغ می‌گویند؛ یعنی آن‌ها وقتی در رسانه دروغ می‌گویند، شایعه می‌سازند، خبر می‌دهند و تهمت می‌زنند، اصلاً عذاب وجدان ندارند. قرآن یکی از خصوصیات این تیپ‌ها را این‌گونه می‌فرماید که آن‌ها راحت دروغ می‌گویند؛ آن‌ها چه تهمت شخصی و چه تهمت سیاسی را راحت می‌زنند. خصلت دیگری که قرآن به این‌ها نسبت می‌دهد این است که این‌ها به همه بدبین هستند، از هر اتفاقی برداشت بد می‌کنند و از هر چیزی می‌ترسند. هر صدایی و شعاری که بلند می‌شود، این‌ها می‌گویند: منظور آن‌ها ما بودیم یا منظور آن‌ها من بودم! این یک حالت بیماری روانی بدبینی و در عین حال ترس است؛ چون همیشه بین آنچه می‌گویی و آنچه عقیده داری فاصله و گاهی تضاد وجود دارد، همیشه نگران هستی که نکند من لو بروم و نکند آن‌ها بفهمند که ما با آن جبهه مخالف هستیم.

مورد دیگر این است که قرآن می‌فرماید این‌ها در عین حال که ترسو و توخالی هستند، خودبزرگ‌بین هستند و خودشان را مرکز عالم می‌دانند؛ هر چه به نفع این‌ها باشد خوب است و هر چه به نفع این‌ها نباشد بد است. این‌ها مرکز عالم هستند و حقوق و منافع دیگران برای آن‌ها هیچ اهمیتی ندارد.

همچنین می‌فرماید این‌ها زبان تمسخر حق دارند و مسخره می‌کنند؛ یکی از تخصص‌های آن‌ها و تکنیک‌های تبلیغاتی آن‌ها، مسخره کردن ارزش‌ها است. کار آن‌ها مسخره کردن انسان‌هایی است که دارند درست عمل می‌کنند؛ آن‌ها بلد هستند و کار آن‌ها در رسانه‌های خود، در جلسات خود و در تبلیغات همین است. یکی از تخصص‌های آن‌ها ترور شخصیت است. کار آن‌ها تخریب شأن اجتماعی کسانی است که در مسیر درست قرار دارند یعنی آن‌ها به راحتی برچسب می‌زنند! به این می‌گویند مرتجع است، به آن می‌گویند نفهم است، به دیگری می‌گویند دنبال منافع شخصی است، به دیگری چیزهای دیگر می‌گویند. انواع برچسب‌ها و مسخره کردن ارزش‌ها آماده است. آن‌ها می‌خواهند کاری بکنند که کسانی که در جبهه حق و در مسیر درست هستند شرمنده بشوند و آن‌ها آدمِ بد قضیه بشوند؛ مثلاً آن کسی که حجاب را رعایت می‌کند مسخره بشود و آن کسی که طرفدار برهنگی است ارزش پیدا کند! به آن کسی که در بازار مفت‌خور است و استثمار می‌کند، زرنگ بگویند؛ و به آن کسی که انسان سالمی است و حاضر نیست لقمه را از دهان دیگران و خانواده‌های دیگر بقاپد تا خودش و خانواده‌اش بخورند، می‌گویند این شخص مونگل است و عقل او کم است!

همچنین قرآن می‌فرماید این‌ها خط قرمز ندارند؛ علی‌رغم تظاهری که می‌کنند که مذهبی، متدین و انقلابی هستند، در اولین فرصتی که پیش بیاید، خیلی راحت از خط قرمزها عبور می‌کنند؛ یعنی مرتکب گناه می‌شوند. آن وقت پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «إِنِّی لَا أَخَافُ عَلَى أُمَّتِی مُؤْمِنًا وَلَا مُشْرِکًا»؛ من نه از مؤمن نگران هستم و نه از مشرک و دشمن. چرا؟ «أَمَّا الْمُؤْمِنُ فَیَمْنَعُهُ اللَّهُ بِإِیمَانِهِ»؛ مؤمن چون قلب او به سوی خدا است، اگر در جایی هم خطایی، اشتباهی یا چیزی مرتکب بشود، بالاخره چون روی او به سوی خدا است، خداوند او را کمک می‌کند و اگر اشتباهی بکند بازمی‌گردد و آن را ادامه نمی‌دهد. مشرک چطور؟ چرا از مشرک نمی‌ترسیدید؟ «وَأَمَّا الْمُشْرِکُ فَیَقْمَعُهُ اللَّهُ بِشِرْکِهِ»؛ مشرک کسی است که علناً در برابر خداوند جبهه گرفته است و خداوند به آن‌ها اجازه نمی‌دهد که پیروز بشوند. شما در صدر اسلام هم دیدید که کفار از مسلمانان شکست خوردند؛ اما اتفاقاتی که افتاد، به دوچهرگی‌ها، پیچیدگی‌ها و نفاق‌ها مربوط بود.

انقلاب خود ما در هر جایی که با شاه، با تروریسم، با جنگ با صدام و با آمریکا مستقیماً درگیر شد، پیروز شد. ما در آن جاهایی ضربه خورده‌ایم و خواهیم خورد و داریم می‌خوریم که در ظاهر قضیه کسانی هستند که وقتی حرف می‌زنند می‌بینی حرف‌های آن‌ها حرف‌های خوبی است و هیچ چیز منفی و صریح خاصی هم نمی‌بینی و می‌توان آن را به‌گونه‌ای توجیه کرد؛ پیچیدگی این قضیه همین است. امام(ره) می‌فرمود: از آمریکا نترسید، بلکه از خود بترسید؛ آن‌ها از بیرون نمی‌توانند شما را از بین ببرند؛ تنها کسی که می‌تواند شما را شکست بدهد خود شما هستید! هیچ‌کس نمی‌تواند شما را شکست بدهد! یا خودتان فاسد می‌شوید، خط را عوض می‌کنید، متزلزل می‌شوید و راه را از نیمه رها می‌کنید، یا کسانی در بین شما هستند که منسجم و پیچیده با نقاب دوست، دشمنی می‌کنند و ضربه می‌زنند و شما نمی‌فهمید یا دیر می‌فهمید.

«وَلَکِنِّی أَخَافُ عَلَیْکُمْ کُلَّ مُنَافِقٍ عَلِیمِ اللِّسَانِ»؛ من نگران کسانی هستم که ظاهراً همه این حرف‌ها را قبول دارند. الآن مثلاً طرف می‌گوید ما انقلاب و امام و همه را قبول داریم، اما در باطن می‌خندند؛ آن‌ها می‌گویند دوره این حرف‌ها گذشته است این‌ها چیست؟ این حرف‌های بیخود چه بوده؟ این‌ها شعار است. بعد پیامبر قیدی می‌فرمایند؛ ایشان می‌فرمایند من از منافقان و تیپ‌های دوچهره‌ای می‌ترسم که «عَلِیمُ اللِّسَانِ» هستند؛ یعنی آن‌ها بلد هستند که چگونه افکار عمومی را مدیریت بکنند. «عَلِیمُ اللِّسَانِ» یعنی در زبان‌آوری متخصص هستند؛ آن‌ها قدرت کلمات را می‌شناسند؛ بلد هستند که چگونه شست‌وشوی مغزی بدهند و بلد هستند که چگونه افکار عمومی را به اشتباه بیندازند. «عَلِیمُ اللِّسَانِ» یعنی آن‌ها تکنیک رسانه‌ای بلد هستند. او یک شایعه یا یک دروغ را می‌گوید و آن‌قدر آن را تکرار می‌کند که عده زیادی از افرادی که بیمار نیستند ولی بازی می‌خورند، آن را باور می‌کنند. این شک باقی می‌ماند؛ فرد کم‌کم اصلاً گوش نمی‌کند و چنان به شک می‌افتد که به سخن او گوش می‌دهد. پیامبر در مورد منافقِ «عَلِیمُ اللِّسَانِ» می‌فرمایند این‌ها کسانی هستند که صریحاً علیه ارزش‌های توحیدی و انقلابی درنمی‌افتند و نمی‌گویند مرگ بر شما، بلکه در کنار شما می‌آیند؛ آن‌ها می‌گویند ما با شما هستیم و با هم در یک جبهه قرار داریم، منتهی نکاتی داریم در حالی که آن نکات، اصلاحی نیست. اگر آن‌طور باشد عیبی ندارد و خوب است. انتقاد، امر به معروف و نهی از منکر و این که انسان در جبهه حق باشد و بگوید ما این مشکلات و اشکالات را داریم، جمهوری اسلامی اشکالاتی دارد و بخش‌هایی از حاکمیت باید طبق ضوابط اسلامی اصلاح بشود، این که خوب است و لازم است و نشانه مؤمن است. اما نه، او می‌آید تا ریشه را بزند و بنای او اصلاح اوضاع نیست؛ پروژه اصلی او فروپاشی و فروپاشاندن است؛ او دقیقاً نفوذیِ دشمن در این طرف می‌شود.

پیامبر(ص) می‌فرمایند: من از این «عَلِیمُ اللِّسَانِ» بودنِ این‌ها نگران هستم؛ چون مردم و همه مؤمنان، انسان‌های پیچیده‌ای نیستند؛ بعضی‌ها مؤمن هستند، اما ساده هستند. ذهن آن‌ها را می‌توان بازی داد و این‌ها ذهن آن‌ها را بازی می‌دهند. من نگران آن‌ها هستم؛ نه نگران انقلابیون هستم و نه نگران ضد انقلاب‌ها، بلکه من نگران انقلابی‌نماها هستم که زبان انقلاب را می‌فهمند و می‌دانند چه بگویند تا در لحظه رویارویی با دشمن، قلب‌ها در این طرف متزلزل بشود و افراد به شک بیفتند که نکند راست می‌گویند؟ نکند ما داریم اشتباه می‌کنیم؟ نکند اصلاً اصل این امر درست نبوده است؟ نکند اصلاً به پیامبر وحی نشده و الکی می‌گویند! چنان ‌که در جنگ احزاب که مسلمانان در محاصره بودند، بیشترین فشار را آن‌ها وارد می‌کردند و بعد این منافقان در پشت جبهه در مدینه مدام پچ‌پچ می‌کردند که واقعاً همین شخص پیامبر است؟ ما که داریم از بین می‌رویم! محاصره مطلق است و تحریم مطلق است؛ لازم نیست این همه بیایند تا ما را بکشند، بلکه فقط کافی است بیایند ما را بخورند!



هشتگ‌های موضوعی

نظرات

آدرس پست الکترونیک شما منتشر نخواهد شد

capcha